فروغ سحر

  نمونه سوال امتحاني ادبیات فارسی (1)   الف – درک مطلب : 1          عبارت " بند پوتینم را محکم می بندم " کنایه از چیست ؟ 2         در مصراع " تا چراغ از تو نگیرد دشمن " منظور از چراغ چیست ؟ 3        عبارت "اما در بیرنگ اسب حرفی به کارش بود " یعنی چه ؟ 4        عبارت " کمربند خود را تنگ تر بست " چه مفهومی دارد . 5        بیت " ولی با من بگو آن دیده ور کیست /  که خاری دید و احوال چمن گفت " چه مفهومی دارد . 6         بیت " ولی چندان که برگ از شاخه می ریخت / دو چندان می شکفت وبرگ می کرد " کنایه از چیست ؟ 7        در بيت «برداشته دل زکار او بخت / در ماند پدر به کار او سخت » کلمات قافیه را مشخص کنید . 8        در بيت «به مغرب سینه مالان قرص خورشید / نهان می گشت پشت کوهساران »   کدام واژه دارای آرایه ی " جان بخشی ( تشخیص ) " است ؟ ب -  بیان معنی و مفهوم شعر و نثر : - معنی و مفهوم هر یک از ابیات و عبارات زیر را به نثر روان بنویسید . 1- وای بر جان توکه بد  گوهری                 جان بری کرده ای و جان نبری 2- قطره علم است اندر جان من                    وارهانش از هوا وز خاک تن 3- ارجمند گرداننده ی بندگان از خواری . 4- ز تن خون و خوی را فرو ریختند . 5- مردی از شرق برخاست / آسمان را ورق زد . 6- آشیان من بیچاره، اگر سوخت چه باک!             فکر ویران شدن خانه صیاد کنید 7- شبی را تا شبی با لشکری خرد                زتن ها سر ، ز سر ها خود افکند 8- از سخن بی فایده دوری گزین که سخن بی سود ، همه زیان باشد و سخن که از او بوی دروغ آید و بوی هنر نیاید ، نا گفته بهتر . 9- ما را به انعام واکرام از راه دریا گسیل کرد 10 – نگفتی که قبله است راه حجاز             چرا کردی امروز از این سو نماز     11- باید با حفظ اعتدال ، از افراط و تفریط مصون بمانیم . ج – معنی لغت :   هر یک از لغات مشخص شده ی زیر را معنی کنید . 1-  عبرتی گیرند از اضلال  او 2- سپاس و آفرین  ایزد جهان آفرین راست 3- دلال و قیم در آمدند و خدمت کردند . 4- حالا تازه می فهمند که شان  مقنن  از آن بالا تر است . 5-  از یال و غارب   به زیر آمد . از پستی پشت گذشت . 6-  در چنان بیغوله ای  آشنایی غنیمتی بود . 7-  و معلم که از مخمصه  رسته بود . 8- و صوفیه هم برای اعتکاف  در مسجد خلوت می گزیدند . د- خود آزمایی : 1- هدف سهراب از لشکر کشی به ایران چه بود ؟ 2- شعر سنتی با شعر نو چه فرقی دارد ؟ 3- معادل امروزی عبارت های " بر نشین " و " در رویم " را بنویسید . 4- مجنون در جوار کعبه از خدا چه خواست ؟ 5- برای واژه " همت " دو هم خانواده بنویسید . 6- حرف "ک" در "خورجینک " به چه معنایی است ؟ 7- در غزل اجتماعی به چه مسائلی پرداخته می شود ؟ 8-  منظور از " تازیک " در بیت زیر چیست ؟              به آتش های ترک وخون تازیک           به رود سند تا جیحون نشنید . ه- دانش های ادبی و تاریخ ادبیات : 1.ویژگی اصلی حماسه را بنویسید . 2.در عبارت مقابل چه آرایه ای به کار رفته است ؟ " چه جای شکر و شکایت زنقش بیش و کم است " 3. در بیت زیر کدام کلمه در مفهوم استعاری به کار رفته است ؟             متاعی که من رایگان دادم از کف            تو گر می توانی مده رایگانی 4.  مشبه و مشبه به را در بیت مقابل نشان دهيد . " من لاله ی آزادم ، خود رویم و خود بویم " 5. سیاحت نامه ی ابراهیم بیک اثر کیست و در چه قالبی نوشته شد است ؟ 6.کتاب فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی اثر کیست و موضوع آن چیست ؟ 7. ادبیات تعلیمی را تعریف کنید . و- شعر حفظی  (اشعار زیر را کامل کنید ): 1. هر آدمی ای که ......................       در وی نگرفت .......................... 2. گرم یاد آوری یا نه ..................      تو را من ......................................... ------------------------------------------------------------------ نمونه سوال امتحان درس : ادبیات فارسی (1)   الف) معنی شعر ونثر : ابیات و عبارات زیر را به نثر ساده ی امروزی  برگردانید.                                                                    1- خانه ها از سینه ی خاک در آمده بودند . 2- سه ماه بود که موی سر باز نکرده بودیم . 3- معلم رنگ را نگارین می ریخت . 4- سمک و آتشک نگاه می داشتند . 5- هر آن سر گرانی که من کردم اول / جهان کرد از آن بیشتر سرگرانی 6- خدا آن ملتی را سروری داد / که تقدیرش به دست خویش بنوشت 7- چون رایت عشق آن جهان گیر /  شد چون مه لیلی آسمان گیر 8 – خرامان بشد سوی آب روان /  چنان چون شده باز جوید روان 9- مرا مشاطه ی صبح و زینت بخش ریاحین و ازهار می نامند . 10- مرد پارسی دست تنگ بود و وسعتی نداشت که حال مرا مرمتی کند . 11 سخن نه بر جایگاه ، اگرچه خوب باشد ، زشت نماید . ب) لغت : معنی لغات و عباراتی را که زیر آن ها خط کشیده شده بنویسید. 1- بنشاند چو ماه در یکی مهد .      2- خدایی او راست در خورنده .             3- غدر نکند و خیانت نیندیشد .                       4- مساجد نزدیک بود به دار الاماره .        5- معلم مشوش بود .                          6- به زبان تازی گفتم .                                             7- پرندگان از مواهب طبیعت برخوردار می شوند .          8- زیب از بنفشه دارد و از ناز بوی ، بوی ج) دانشهای ادبی : 1- در جمله ی « نه هر که به قامت مهتر به قیمت بهتر » چه آرایه ای به کار رفته است ؟ 2- در ادبیات غرب به نمایشی که تصویر ناکامی اشخاص برجسته است ........................... می گویند. 3- دو موضوع قالب چهارپاره را نام ببرید . 4- غزل اجتماعی در چه دوره ی در ایران رواج یافت ؟ یک شاعر از این دوره نام ببرید . 5- دو ویژگی مهم شعر سهراب سپهری را بنویسید . 6- پدیدآورندگان این آثار را بنویسید . الف) بحر در کوزه        ب) نوای کوهسار 7- دربیت زیر «مشبه » و « مشبه به » را مشخص کنید . « زسم اسب می چرخید  بر خاک  /  به سان گوی خون آلود ، سرها د) خودآزمایی : 1-  مصراع « زمانه بیامد نبودش توان » یعنی چه ؟ 2- منظور از « گل هایی که در نسیم آزادی می شکفند » چیست؟ 3- مفهوم مصراع « بنای زندگی بر آب می دید » را بنویسید . 4- چرا علیرضا قزوه نام سفرنامه ی خود را « پرستو در قاف » گذاشته است ؟ 5- در بیت زیر از نظر شاعر « دیده ور » چه کسی است ؟  « ولی با من بگو آن دیده ور کیست  /  که خاری دید و احوال چمن گفت » 6- در بیت زیر منظور از « مرغ اسیر » چیست ؟  « ناله ی مرغ اسیر این همه بهر وطنن است  /  مسلک مرغ گرفتار قفس ، هم چون من است » 7- منظور از « لباس می پوشد تا خود را بپوشد » چیست ؟ 8- مصراع « رانده ست جنون عشق از شهر به افسونم » یادآور کدام داستان است ؟ ﻫ ) درک مطلب: - با توجه به شعر و متن زیر به پرسش ها پاسخ دهید : الف) من تفنگم در مشت / کوله بارم بر پشت / بند پوتینم را محکم می بندم /  پسرم می پرسد: / تو چرا می جنگی ؟ / با تمام دل خود می گویم : / تا چراغ از تو نگیرد دشمن . 1- « بند پوتین را محکم بستن » کنایه از چیست ؟ 2- منظور شاعر از « چراغ » چیست ؟ ب) بار اول که پیرمرد را دیدم در کنگره ی نویسندگانی بود که خانه ی فرهنگ شوروی در تهران علم کرده بود ؛ دیگر شعرا کاری به کار او نداشتند . من هم که شاعر نبودم و توی جماعت پر خورده بودم . به همین طریق بود که دست آخرت با حقارت زندگی هامان اُخت شدم . هم چون مروارید در دل صدف کج و کوله ای سال ها بسته ماند . 3- منظور نویسنده از « پیرمرد » کیست ؟ 4- « علم کرده بود»  یعنی چه ؟ 5- « توی جماعت پر خورده بودم » به چه معناست ؟ 6- نویسنده این متن کیست ؟ 7- منظور نویسنده از جمله ی « هم چون مروارید در دل صدف کج و کوله ای سال ها بسته ماند . » چیست ؟ 8- در مصراع « چو رخت خویش بر بستم از این خاک » ، « رخت بستن » کنایه از چیست ؟ و)  شعر حفظی :   جاهای خالی را پرکنید. 1- فراش خزان ورق بیفشاند                       .................................................................. 2- در آن نوبت که بندد دست .............. به پای سرو کوهی دام / گرم یادآوری یا نه ، من از .............. نمی کاهم. ------------------------------- نمونه سوال امتحان درس : ادبیات فارسی (1)   درک مطلب : 1- در عبارت زیر معنی قسمت های مشخص شده را بنویسید . الف) این مهربانی ها را کی و کجا دیده ؟ آن هم از مردمی که تمام عمر در لاک خودشان بوده اند .      ب) سمک و آتشک نگاه می داشتند تا قطران بخفت .    2- با توجه به شعر زیر به پرسش ها پاسخ دهید : به خوناب شفق در دامن شام                           به خون آلوده ایران کهن دید در آن دریای خون در قرص خورشید               غروب آفتاب خویشتن دید شبی را تا شبی با لشکری خُرد                            ز تن ها سر ز سرها خود افکند چو لشکری گرد بر گردش گرفتند                    چوکشتی بادپا در رود افکند الف) جلال الدین در سرخی شفق چه چیزهایی دید ؟   ب) « شبی تا شبی » بیانگر چه مدت زمان است ؟   ج) در بیت دوم منظور از « دریای خون » چیست ؟   د) کدام مصراع اشاره به محاصره شدن جلال الدین دارد آن را بنویسید .   ه) مفهوم مصراع دوم بیت سوم چیست ؟      ر) در بیت پایانی منظور از « بادپا » چیست ؟   ز) شما از کدام مصراع ، پایان حکومت خوارزمشاهی را استنباط می کنید ؟   معنی و مفهوم هریک از ابیات و عبارات زیر را بنویسید . 1- از جلوه ی سبز و سرخ ، طرح چمنی ریزم / گشته است ختن صحرا ، از بوی دلاویزم    2- جوانی نکودار کاین مرغ زیبا  /  نماند در این خانه ی استخوانی   3- کار پاکان را قیاس از خود مگیر  /  گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر 4- زهر گونه ای بودمت رهنمای    /   نجنبید یک ذره مهرت زجای  5- نیما هم چون مروارید در دل صدف کج وکوله ای سال ها بسته ماند . 6- این مرد پارسی هم وسعتی نداشت که حال مرا مرّمتی کند .   7- هرکه زُفان او خوش تر ، هوا خواهان او بیشتر . 8- خدایی او راست در خورنده . 9- رنگ را نگارین می ریخت . 10- یک دفعه سی و سه بندم به تکان افتاد . 11- آسمان را ورق زد . خودآزمایی : 1- معادل امروزی عبارات را مشخص کنید . الف) برنشین                           ب) در رویم 2- دربیت « آمد آوردپیش خیر فراز /  گفت گوهر به گوهرآمد باز » مقصود از گوهر اول و دوم چیست ؟   3- مجنون در جوار کعبه از خدا چه خواست ؟ ( ذکر دو مورد )      . 4- مقصود از « لباس می پوشد تا خود را بپوشد » چیست ؟   . 5- پسوند باشی در ترکی به چه معنی است یک شغل که با این پسوند ساخته شده باشد نام ببرید .    6- جمله ی « می خواهم بحر را در کوزه ای بریزم » یعنی چه ؟   7- « بند پوتین را محکم بستن » کنایه از چیست ؟   8- مصراع « رانده است جنون عشق از شهر به افسونم » یادآور کدام داستان و کدام درس کتاب است ؟     دانش های ادبی : 1- قالب شعری که هر بیت آن قافیه جداگانه دارد و مناسب سرودن داستان ها ی طولانی است ؟   2- دو مورد از ویژگی های قابوس نامه را بنویسید .     3- پدیدآورندگان این آثار را معرفی کنید .    الف) نوای کوهسار                     ب) اتاق آبی 4- « سیاحت نامه ابراهیم بیگ » در چه قالبی و با چه قلمی تحریر شده است  ؟   5- کدام گونه ادبی با زبانی نرم و لطیف با استفاده از معانی عمیق و باریک به بیان احساسات شخصی انسان می پردازد؟ 6- در عبارت زیر کدام آرایه ادبی موجود است ؟    « کم کم شهری سپید پوش به استقبالمان می اِد و من چه قدر دوست دارم بقیع را ببینم » لغت : معنی واژه های مشخص شده را بنویسید . 1- پیرمرد اصلاً با ادب شهر نشینی اُخت نشده بود.     2- زیب از بنفشه دارد و از نازبوی بوی. 3- دو دست را تا فراز گُلّه نمایان ساخت .     4- در نوای طوطیان حاذق بُدی . 5- پنج ظاهر ، چون سمع و بصر و شُم و لمس و ذوق .     6- مسلک  مرغ گرفتار قفس همچو من است .  7-  درطول نسل ها ، هنر اسلامی ملجئی پاک تر از مسجد نداشته.     8- تو پدر گو پیلتن رستمی . حفظ شعر : الف) تو را من چشم در راهم شباهنگام                    که می گیرند ........................................... ب) از ............................ ما خبر ندارد                     آسوده که .............................................. ------------------------------------- نمونه سوال امتحان درس : ادبیات فارسی (1)   الف) ابیات و عبارات زیر را به نثر روان بنویسید . 1- خدایی او راست در خورنده . 2- چون نیک نظر کردم . 3- والدینم سخت مغموم بودند . 4-  پی بردیم راه دست خودش هم نیست . 5-  در این کار تعبیه ای نیست . 6-  دهنده ای که خواستن جز از او نیست خوش گوار . 7- گفتند به اتفاق یک سر                  کز کعبه گشاده گردد این در 8- خدا آن ملتی را سروری داد           که تقدیرش به دست خویش بنوشت . 9- شر که آن دید دشنه باز گشاد        پیش آن خاک تشنه رفت چو باد 10- سوزنده چراغستم در گوشه این مامن        پروانه بسی دارم سر گشته به پیرامن 11-  و در هر که این دو گوهر یابی  جنگ در وی زن که همه را به کار آید . ب- در عبارت زیر ، معنی لغاتی که زیر آن خط کشیده شده است را بنویسید . 1. حاکم جیره  و مواجب این همه جمعیت را از کجا می دهد .(         ) 2. مشاطه نمی خواهد زیبایی رخسارم (     ) 3. چگونه پرندگان از مواهب  طبیعت برخوردارند (        ) 4. سوگند به یزدان دادار که آتشک غدر  نکند .(       ) 5. شر به سبب خبث و طینت آن را نپذیرفت .(     ) 6. رقعه ای نوشتم و عذری خواستم .(              ) 7. پیرمرد با ادب شهر نشینی اخت نشده بود (      ) 8. معلم مشوش  بود .(      ) ج- خود آزمایی : 1- چرا همسر و فرزند نیما از او گله داشتند ؟ 2- هلن کلر چه چیزهایی را برای خود نور خورشید و بهشت دانسته است ؟ 3- معادل امروزی عبارتهای ( در رویم ) و( بر نشین ) را بنویسید . 4- اصطلاح " به روی بزرگوار خود نیاورد " کنایه از چیست ؟ معادل امروزی آنرا بنویسید . 5- مصراع " زمانه بیامد نبودش توان " یعنی چه ؟ 6- پیام اصلی درس (در امواج سند )چیست ؟ 7- "لباس پوست دوم انسان نیست خانه ی اول اوست " یعنی چه ؟ 8- مقصود از " لفظی که پیش هر سخنم آورد سجود " چیست ؟ د – درک مطلب : جواني چنین گفت روزی به پیری              که چون است با پیری ات زندگان؟ بگفت اندر این نامه حرفی است مبهم          که معنی اش جز وقت پیری ندانی جوانی نکو دار که این مرغ زیبا                نماند در این خانه ی استخوان متاعی که من رایگان دادم از کف               تو گر می توانی مده رایگان هر آن سر گرانی که من کردم اول              جهان کرد از آن بیشتر سر گرانی 1-  منظور از (نامه )در بیت دوم چیست ؟ 2-  (خانه ی استخوان یعنی چه ؟ 3- در ابیات بالا شاعر جوانی را استعاره از چیزهایی می داند ؟ 4- (سر گرانی کردن ) کنایه از چیست ؟ 5-  با توجه به ابيات به پرسش ها پاسخ دهيد .         حالی آن لعل آبدار گشاد            پیش آن ریگ آبدار نهاد          کسی کاو به کشتی نبرد آورد       سر مهتری زیر گرد آورد 1- "لعل آبدار " و"ریگ آبدار " کنایه از چیست ؟ 2- ( سر مهتری زیر گرد آوردن ) کنایه از چیست ؟ 3- در بیت اول چه آرایه ی ادبی دیده می شود ؟ 6 - لفظی به رنگ لاله دامان کوهسار / از تنگ شکر است / قیمت تر و عزیز تر ، از پند مادر است / زیب از بنفشه دارد و از ناز بوی ;بوی 1- زبان فارسی به چه چیزی تشبیه شده است ؟       2-  زبان فارسی زیبایی خود را از چه چیزی دارد ؟    ه – دانش های ادبی : 1- گل لاله در ادبیات فارسی نماد چه چیزهایی می باشد ؟ 2-  نام نویسنده اثار زیر را بنویسید .با کاروان حله (               )                 پرستو در قاف (           ) 3-  اگر نویسنده به بیان حالات و احساسات خویش بپردازد چه نوع نوشته ای است ؟ 4- نام دو روز نامه ای را که محمد تقی بهار در دوران استبداد صغیر انتشار داد بنویسید ؟ 5- مقالات سیاسی و انتقادی دهخدا چه نام دارد ؟ و در کدام روزنامه به چاپ می رساند ؟ 6- شعر و نثر دوره ی مشروطه از نظر مضمون چگونه است ؟ 7- در بیت زیر چه آرایه ی ادبی دیده می شود ؟ بیستون بر سر راه است ، مبادا ز شیرین                خبری گفته و غمگین دل فرهاد کنید و – حفظ شعر : تو را من چشم در راهم ............... / که می گیرند در شاخ .................... سایه ها رنگ سیاهی بوی گل و بانگ برخاست              (.....................................) -------------------------------- نمونه سوال امتحان درس : ادبیات فارسی (1) الف) بیان معنی شعر و نثر : بیت‌ها و عبارت‌های زیر را به فارسی روان بنویسید. 1- خانه‌ها از سینه‌ی خاك درآمده بودند. 2- سه ماه بود كه موی سر باز نكرده بودیم. 3- معلم رنگ را نگارین می‌ریخت 4- سمك و آتشك نگاه می‌داشتند. 5- هر آن سر گرانی كه من كردم اول                جهان كـرد از آن بیشتـر سـرگرانی. 6- خـدا آن ملّتی را ســــروَری داد                  كه تقدیرش به دست خویش بنوشت 7- سخن نه بر جایگاه، اگر چه خوب باشد، زشت نماید. 8- مرد پارسی دست تنگ بود و وسعتی نداشت كه حال مرا مرمّتی كند. 9- مرا مَشاطه‌ی صبح و زینت‌بخش ریاحین و ازهار می‌نامند 10- چون رایت عشق آن جهان گیر            شــد چون مه لیلی آسمان گیر 11- خرامان بشد سوی آب روان                چنان چون شده باز جوید روا ب) معنی لغت :معنی واژه‌های مشخّص شده را بنویسید. 1- بنشاند چو ماه در یكی مهد        2- خدایی اوراست در خورنده   3- غدر نكند و خیانت نیندیشد 4- مساجد نزدیك بود به دارالاماره      5- معلّم مشوّش بود.            6- به زبان تازی گفتم. 7- پرندگان از مواهب طبیعت برخوردار می‌شوند.         8- زیب از بنفشه دارد و از ناز بوی، بوی پ) دانش‌های ادبی : 1- در جمله ی«نه هر كه به قامت مهتر به قیمت بهتر» چه آرایه‌ای به كار رفته است؟ 2- در ادبیات غرب به نمایشی كه تصویر ناكامی اشخاص برجسته است ..................... می‌گویند. 4- غزل اجتماعی در چه دوره‌ای در ایران رواج یافت؟ 5- دو ویژگی مهم شعر سهراب سپهری را بنویسید. 6- پدیدآورندگان این آثار را بنویسید.    الف: بحر در كوزه                        ب: نوای كوهسار ت) درك مطلب : - با توجه به شعر و متن زیر به پرسش‌ها پاسخ دهید: الف: من تفنگم در مشت / كوله بارم بر پشت / بند پوتینم را محكم می‌بندم / پسرم می‌پرسد: / تو چرا می‌جنگی؟ / با تمام دل خود می‌گویم: / تا چراغ از تو نگیرد دشمن. 1- «بند پوتین را محكم بستن» كنایه از چیست؟ 2- منظور شاعر از چراغ چیست؟ ب) با توجه به ابیات زیر به پرسش ها پاسخ دهید : به خوناب شفق در دامن شام                                 به خون آلوده ایران کهن دید در آن دریای خون در قرص خورشید                   غروب آفتاب خویشتن دید شبی را تا شبی با لشکری خُرد                               ز تن ها سر ز سرها خود افکند چو لشگر گرد بر گردش گرفتند                           چو کشتی بادپا در رود افکند الف) جلال الدین در سرخی شفق چه چیزی را دید ؟. ب) کدام مصراع اشاره به محاصره شدن جلال الدین دارد ؟ ج)« غروب آفتاب خویشتن دید » یعنی چه ؟. د) مفهوم مصراع دوم بیت سوم چیست ؟ ذ) منظور از بادپا چیست و به چه تشبیه شده است ؟ 8- در مصراع «چو رخت خویش بر بستم از این خاک» ، «رخت بربستن» كنایه از چیست؟ ث)خودآزمایی : 1- مصراع «زمانه بیامد نبودش توان» یعنی چه؟ 2- منظور از «گل‌هایی كه در نسیم آزادی می‌شكفند» چیست؟ 3- مفهوم مصراع «بنای زندگی بر آب می‌دید» را بنویسید. 4- چرا علیرضا قزوه نام سفرنامه‌ی خود را «پرستو در قاف» گذاشته است؟ 5- در بیت زیر منظور از «مرغ اسیر» چیست؟ ناله‌ی مرغ اسیر این همه بهر وطن است        مسلك مرغ گرفتار قفس، هم چو من است 6- در بیت زیر از نظر شاعر «دیده‌ور» چه كسی است؟ ولی با من بگو آن دیده ور کیست                    که خاری دید و احوال چمن گفت 7- منظور از «لباس می‌پوشد تا خود را بپوشد» چیست؟ 8- مصراع «رانده‌ست جنون عشق از شهر به افسونم» یادآور كدام داستان است؟ ج) حفظ شعر :جاهای خالی را كامل كنید. 1- فرٌاش خزان ورق بیفشاند                         ......................................... 2- در آن نوبت كه بندد دست ........... به پای سرو كوهی دام / گَرَم یادآوری یا نه، من از ............. نمی‌كاهم. روزی ..... و .......... ما بسوزد                    آتش که به زیر دیگ سوداست. 4- تورامن چشم در راهم شباهنگام که می گیرند در شاخ ................ ...... رنگ سیاهی --------------------------------. نمونه سوال امتحان درس : ادبیات فارسی (1) الف - درك مطلب : 1- با توجه به ابيات زير،به سوالات پاسخ دهيد. جـــواني چنين گفت روزي به پيري               كه چون است با پيري ات زندگاني بگفت اندر اين نامه حرفي است مبهم              كه معنيش جزوقت پيـــري نداني جــــواني نكودار كاين مــرغ زيبا               نماند دراين خـانه استخــــواني متاعـي كه من رايگــان دادم ازكـف              توگــرمي تواني مده رايـــگاني هـرآن ســرگراني كه من كردم اول               جــهان كرد ازآن بيشتر سـرگراني الف- بيت اول داراي كدام صنعت«آرايه ي ادبي»است؟ ب- منظوراز«خانه استخواني »دربيت سوم چيست؟ ج- « متاع»دربيت چهارم استعاره ازچيست؟ د- «سرگراني» دربيت آخر، كنايه ازچيست؟ هـ – شعر درچه قالبي سروده شده است؟ 2- معني «بكوشيم »دربيت زير چيست؟ بكوشيم فرجام كار آن بود                     كه فرمان ورأي جهانبان بود 3- «برخودگرفت»درعبارت «قطران برخودگرفت كه اين كار بكند ودلارام به زني به من دهد»يعني چه؟ 4- درشعر«دفترآسمان پاره پاره/  برگ ها زردوتيره/… »كلمات آسمان وبرگها هركدام نماد چيست؟ ب- بيان معني ومفهوم شعرونثر : معني ومفهوم هريك ازعبارت هاي زيررابنويسيد. 1- خدايي اوراست درخورنده 2- فارم چو صوت بلبل ودلبرچو آبشار 3- شوخ ازخود بازكنيم. 4- امادربيرنگ اسب حرفي به كارش بود. 5- ستاره مان ازاول مطابق نيامد. 6- سي غلام رابفرمودتاسليح پوشند وتيغ ها بركشند. 7- مرد پارسي هم تنگدست بودو وسعتي نداشت كه حال مرامرمتي كند. 8- ديده ي آتشين من بركش                    وآتشم رابكش به آبي خوش 9- بدان كه مردم بي هنر، مادام بي سودباشد چون مغيلان كه تن داردوسايه ندارد. 10- بدو گفت:كاين برمن ازمن رسيد                  زمانه به دست تودادم كليد 11- سوزنده چراغستم درگوشه ي اين مأمن                 پروانه بسي دارم،سرگشته به پيرامن                                                            ج-معني لغت : هريك ازلغات مشخص شده ي زيررا معني كنيد. 1- سبك تيغ تيز ازميان بركشيد       برشيربيداردل بردريد                                                                                                     2- مساواتي كه درآن بهره ي فقيروثروتمند از عوايد دولت يكسان باشد. 3- از برگ درختان خرما مي توانم زنبيل ببافم وبه قيمت ارزان بفروشم وبا نان جو ارتزاق كنم. 4- وان دگرخرگوش بهر شام هم              شب چره ي اين شاه بالطف وكرم ! 5- حاكم جيره  ومواجب اين همه جمعيت راازكجا مي آورد.                                                                                                    6- گريزي رندانه زد كه به سود اسب انجاميد.                                                                                                                  7- چون موسم حج رسيد برخاست             اشتر طلبيد ومحمل آراست 8- چون رايت عشق آن جهان گير             شد چون مه ليلي آسمان گير د- خودآزمايي : 1- منظور از «درياي خون »،دراين بيت چيست؟  «درآن درياي خون دردشت تاريك  /  به دنبال سرچنگيز مي گشت»                2- منظوراز«خاك تشنه» ، دراين بيت چيست؟«شر كه آن ديد دشنه بازگشاد/ پيش آن خاك تشنه رفت چو باد » 3- مفهوم كنايي«بند پوتين رامحكم بستن» چيست؟                                                                                                             4- دربيت زير چه موضوع اساسي درشعردوره ي مشروطه ديده مي شود؟ جامه اي كاو نشود غرقه به خون بهروطن          بدرآن جامه كه ننگ تن وكم ازكفن است 5- «ديده ور» ازنظر شاعرچه كسي است؟ 6- معادل امروزي «قفازدن»در «نگاه كرد تاچه بوده است كه سمك اوراقفايي زد» چيست؟ 7- مجنون درجواركعبه ازخداچه خواست؟ 8- منظوراز «لباس انسان پرچم كشوروجود اوست» چيست؟ هـ – تاريخ ادبيات وسبك شناسي : 1-كمدي چيست؟                                                                                                                                             2- دوتن ازطنزپردازان دوره ي مشروطه را نام ببريد؟                                                                                                      3- كتاب «مثل چشمه،مثل رود»اثر چه شاعري است؟ 4- ادبيات پايداري را تعريف كنيد؟                                                                                                                                                                                                                                           5- دربيت زير،كدام كلمه در مفهوم استعاري به كاررفته است؟                                                                                        ولي چندان كه برگ ازشاخه مي ريخت                        دوچندان مي شكفت وبرگ مي كرد 6- درمصراع مشخص شده ي بيت زير،كدام صنعت ادبي ديده مي شود؟                                                                                    ياد ازاين مرغ گرفتاركنيد اي مرغان                    چون تماشاي گل ولاله وريحان كنيد و- شعر حفظي :    دراشعارزيرنقطه چين هاراپركنيد 1- خلوتيان آسمان تاچه شراب مي خورند                   ................................................ 2- وزان…………….راست اندوهي فراهم/تورامن چشم ……… ------------------------------------------- نمونه سوال امتحان درس : ادبیات فارسی (1)   الف ) بیان معنی شعر و نثر :بیت ها و عبارتهای زیر را به فارسی روان بنویسید . 1. چنان نباشیم که خود را فقط تن بینگاریم . 2.شندر غازی از وزارت فرهنگ می گرفت . 3. بیست نفر سوار با تیپ می آیند . 4.در این کار تعبیه ای هست . 5. الهی هميشه نان سواره باشد و او پیاده ! 6.  زیب از بنفشه دارد و از ناز بوی ،بوی 7. معلم در بیرنگ اسب حرفی به کارش بود . 8. خانه ای کاو شود از دست اجانب آباد             ز اشک  ویران کنش آن خانه که بیت الحزن است . 9. همی خـــواست پیروزی  و دستــــــگاه            نبود اگه از بخشش هور و ماه 10.ما را به انعام و اکرام به راه دریا گسیل کرد ، چنان که در فراغ به پارس رسیدیم. 11.وای بر جان تو که بد گهری                      جان بری کرده ای و جان نبری          ب) معنی لغت : معنی واژه های مشخص شده را بنویسید . 1. نباید به گیتی کسی تاجور                              2 . در برابر گستاخ زانوی دنائت  خم نکنم . 3. هنر اسلامی  ملجئی  امن تر از مسجد نداشت .      4 . مشروطه یعنی آسایش رعیت . 5. از قند و چای تا تره بار و بنشن .                 6 . مشاطه  نمی خواهد ، زیبایی و رخسارم . 7 . با شریک الملک بابام برود مرافعه         8 . مکاری  از ما سی دینار مغربی می خواست . پ ) دانش های ادبی    : 1.در بیت زیر کدام آرایه ی ادبی به کار رفته است ؟   شر که آن دید ، دشنه باز گشاد                   پیش آن خاک تشنه رفت چو باد 2. در ادبیات غرب ، نمایش تجسم عیوب و رذیلت های اخلاقی به گونه ی خنده دار را......... می گویند. 3. از شاعران فارسی زبان تاجیکستان یک شاعر نام ببرید . 4. چهار پاره در ایران از چه دوره ای رواج یافت ؟ یک شاعر چهار پاره سرا نام ببرید . 5. دو مورد جان مایه شعر ملک الشعرای بهار را ذکر کنید . 6. در مصراع  " من لاله ی آزادم ،  خود رویم و خود بویم . " مشبه و مشبه به را مشخص کنید . 7.نام پدید آورندگان آثار زیر را بنویسید . الف ) اتاق آبی                  ب) پرستو در قاف                   ج ) هفت پیکر ت) درک مطلب : بیت های زیر را بخوانید  و به پرسش ها پاسخ دهید :              الف ) به گردان لشکر سپهدار گفت :                  که این راز باید که ماند نهفت                     مگر کان دلاور گو ساله خورد                  شود کشته بر دست این شیر مرد 1.   منظور شاعر از "راز " چیست ؟ 2. منظور از " گو سال خورد"  و " شیر مرد "  چیست ؟ ب) بگفت اندر این نامه حرفی است مبهم                که معنیش جز وقت پیری ندانی     جـــــــــــــوانی نکو دار کاین مرغ زیبا                نماند در ایــــن خــانه استخوانی        از آن برد گنج مرا دزد گیتـــــــــــــــــی               که در خواب بودم گه باسبانــــــی  3. منظور از " نامه " در بیت اول چیست ؟ 4. " خانه ی استخوانی " به چه مفهومی است ؟ 5. شاعر علت ربوده شدن گنچ ( جوانی ) خود را چه می داند ؟ 6. مقصود از " خورشید علم "  در عبارت زیر کیست ؟ در قبرستان بقیع ، آن سنگ سومی ، قبر خورشید علم است . 7. منظور از " سد روان " در بیت " از آن سد روان دردیده ی شاه / زهر موجی نیش می رفت " چیست ؟ 8. "نگاه می داشتند " در عبارت " سمک و آتشک نگاه می داشتند  تا قطران بخفت ." یعنی چه ؟ ث) خود آرمایی : 1. معادل امروزی " فرو بریم " ( بگذار تا فردا داری در میدان فرو بری ) و " قفا زدن " چیست ؟ 2. در بیت : " آمد آورد پیش خیر فراز  /  گفت گوهر به گوهر آمد باز " مقصود از گوهر اول و دوم چیست ؟ 3. مفهوم مصرع "  چو موی خویشتن در تاب رفتند " چیست ؟ 4. معادل امروزی عبارتهای " بر نشین " و " در رویم "  را بنویسید . 5. در بیت زیر لاله وارستگی خود را چگونه وصف کرده است ؟ بر فطرت خود نازم ، وارسته ضمیرم من             آزاده برون آیم ، آزاده بمیرم من 6." لباس پوست دوم انسان نیست ،خانه ی اول اوست " چه مفهومی دارد ؟ 7. جمله ی " آن طرفش را فراشان می دانند  و چوب دست های آنان " یعنی چه ؟ 8.  منظور از جمله ی " هم چون مروارید در دل صدف کج و کوله سال ها بسته ماند " چیست ؟ ج) حفظ شعر :جاهای خالی را کامل کنید : 1. نالیدن بی حساب سعدی                 .............................. 2. تو را من ................ در راهم شبانگام / که می گیرند در شاخ تلاجن ........... رنگ سیاهی --------------------------------- نمونه سوال امتحان درس : ادبیات فارسی (1)   الف ) بیان معنی شعر و نثر : بیت ها و عبارتهای زیر را به فارسی روان بنویسید . 1. چنان نباشیم که خود را فقط تن بینگاریم . 2.  شندر غازی از وزارت فرهنگ می گرفت . 3. بیست نفر سوار با تیپ می آیند . 4. در این کار تعبیه ای هست . 5. الهی هميشه نان سواره باشد و او پیاده ! 6. زیب از بنفشه دارد و از ناز بوی ،بوی 7. معلم در بیرنگ اسب حرفی به کارش بود . 8. خانه ای کاو شود از دست اجانب آباد             ز اشک  ویران کنش آن خانه که بیت الحزن است . 9.همی خـــواست پیروزی  و دستــــــگاه            نبود اگه از بخشش هور و ماه 10 ما را به انعام و اکرام به راه دریا گسیل کرد ، چنان که در فراغ به پارس رسیدیم. 11. وای بر جان تو که بد گهری                      جان بری کرده ای و جان نبری          ب) معنی لغت : معنی واژه های مشخص شده را بنویسید . 1. نباید به گیتی کسی تاجور                              2 . در برابر گستاخ زانوی دنائت  خم نکنم . 3. هنر اسلامی  ملجئی  امن تر از مسجد نداشت .      4 . مشروطه یعنی آسایش رعیت . 5. از قند و چای تا تره بار و بنشن .                 6 . مشاطه  نمی خواهد ، زیبایی و رخسارم . 7 . با شریک الملک بابام برود مرافعه         8 . مکاری  از ما سی دینار مغربی می خواست . پ ) دانش های ادبی    : 1.در بیت زیر کدام آرایه ی ادبی به کار رفته است ؟     شر که آن دید ، دشنه باز گشاد                   پیش آن خاک تشنه رفت چو باد 2. در ادبیات غرب ، نمایش تجسم عیوب و رذیلت های اخلاقی به گونه ی خنده دار را......... می گویند. 3. از شاعران فارسی زبان تاجیکستان یک شاعر نام ببرید . 4.  چهار پاره در ایران از چه دوره ای رواج یافت ؟ یک شاعر چهار پاره سرا نام ببرید . 5. دو مورد جان مایه شعر ملک الشعرای بهار را ذکر کنید . 6.  در مصراع  " من لاله ی آزادم ،  خود رویم و خود بویم . " مشبه و مشبه به را مشخص کنید . 7. نام پدید آورندگان آثار زیر را بنویسید . الف ) اتاق آبی                  ب) پرستو در قاف                   ج ) هفت پیکر ت) درک مطلب : بیت های زیر را بخوانید  و به پرسش ها پاسخ دهید :              الف ) به گردان لشکر سپهدار گفت :                  که این راز باید که ماند نهفت                     مگر کان دلاور گو ساله خورد                  شود کشته بر دست این شیر مرد 1. منظور شاعر از "راز " چیست ؟ 2. منظور از " گو سال خورد"  و " شیر مرد "  چیست ؟ ب) بگفت اندر این نامه حرفی است مبهم                که معنیش جز وقت پیری ندانی     جـــــــــــــوانی نکو دار کاین مرغ زیبا                نماند در ایــــن خــانه استخوانی        از آن برد گنج مرا دزد گیتـــــــــــــــــی               که در خواب بودم گه باسبانــــــی  3. منظور از " نامه " در بیت اول چیست ؟ 4." خانه ی استخوانی " به چه مفهومی است ؟ 5. شاعر علت ربوده شدن گنچ ( جوانی ) خود را چه می داند ؟ 6. مقصود از " خورشید علم "  در عبارت زیر کیست ؟ در قبرستان بقیع ، آن سنگ سومی ، قبر خورشید علم است . 7. منظور از " سد روان " در بیت " از آن سد روان دردیده ی شاه / زهر موجی نیش می رفت " چیست ؟ 8."نگاه می داشتند " در عبارت " سمک و آتشک نگاه می داشتند  تا قطران بخفت ." یعنی چه ؟ ث) خود آرمایی : 1.     معادل امروزی " فرو بریم " ( بگذار تا فردا داری در میدان فرو بری ) و " قفا زدن " چیست ؟ 2.  در بیت : " آمد آورد پیش خیر فراز  /  گفت گوهر به گوهر آمد باز " مقصود از گوهر اول و دوم چیست ؟ 3.     مفهوم مصرع "  چو موی خویشتن در تاب رفتند " چیست ؟ 4.     معادل امروزی عبارتهای " بر نشین " و " در رویم "  را بنویسید . 5.     در بیت زیر لاله وارستگی خود را چگونه وصف کرده است ؟ بر فطرت خود نازم ، وارسته ضمیرم من             آزاده برون آیم ، آزاده بمیرم من 6. " لباس پوست دوم انسان نیست ،خانه ی اول اوست " چه مفهومی دارد ؟ 7. جمله ی " آن طرفش را فراشان می دانند  و چوب دست های آنان " یعنی چه ؟ 8. منظور از جمله ی " هم چون مروارید در دل صدف کج و کوله سال ها بسته ماند " چیست ؟ ج) حفظ شعر : جاهای خالی را کامل کنید : 1. نالیدن بی حساب سعدی                 .............................. 2. تو را من ................ در راهم شبانگام / که می گیرند در شاخ تلاجن ........... رنگ سیاهی ----------------------------------------- نمونه سوال امتحان درس : ادبیات فارسی (1)   الف ) معنی ابیات و نثر های زیر را به فارسی روان بنویسید ؟ 1. هر که دارد ز شما مرغ اسیری به قفس            برده در باغ و به یاد منش آزاد کنید 2. هر صبح نسیم آید بر قصد طواف من              آهو برگان را چشم از دیدن من روشن 3. به مغرب سینه مالان قرص خورشید               نهان می گشت پشت کوهساران 4. با همه هنر ها جهد کن تا سخن به جایگاه گویی که سخن نه بر جایگاه اگر چه خوب باشد زشت نماید. 5. به کشتی گرفتن بر آویختند              ز تن خون و خوی را فرو ریختند 6. مرا مشاطه صبح وزینت بخش ریاحین و ازهار می نامند . 7. روزی رستم برای شکار به نخجیر گاهی نزدیک مرز توران روی نهاد . 8. با تمام دل خود می گویم . 9.اصلا با ادب شهر نشینی اخت نشده است . 10.  اما در بیرنگ اسب حرفی در کارش بود . ب‌)   معني لغاتی را که زیر آن ها خط کشیده شده است بنویسید . هر که در مسلخ گرمابه بود         رقعه ای نوشتم              کودک دوباره با سماجت  گفت غریو شادی سر داده بودند         وظیفه خود راخطیر تر از آن می بیند      تمتع  محدود جسمانی من با  تبختر  گفتم                 بر اثر ناله رفت    ج‌) خود آزمایی : به سوالات زیر پاسخ دهید : 1.  مجنون در جوار کعبه از خدا چه خواست ؟ 2. در صدر اسلام از مسجد چه استفاده هایی می شده است ؟ 3. معادل امروزی عبارت زیر را بنویسید . بخواستم رفت      //   در رویم 4.جمله ی " آن طرفش را فراشان می دانند و چوب دستی های آنان " یعنی چه ؟ 5.نویسنده " داستان زندگی من " چه چیزهایی را برای خود نور خورشید و بهشت دانسته است؟ 6.اصطلاح " به روی بزرگوار خود خود نیاورد "کنایه از چیست ؟ 7.  با توجه به مصراع " به گردان لشکر سپهدار " گفت مقصود از " سپهدار " چیست ؟ در متن مقابل بین کدام کلمات آرایه سجع دیده می شود " پادشاهی او راست ز يبنده ؛ خدایی او راست در خورنده " . د ) دانش های ادبی – به سوالات زیر پاسخ دهید : 1. در کدام دوره داستان نویسی به شیوه تازه و نمایش نامه نویسی به تقلید از اروپاییان پدید آمد ؟ 2.دهخدا مقالات سیاسی انتقادی خود را با چه زبانی  و با چه نثری می نوشت ؟ 3.نام نویسنده آثار روبرو را بنویسید .  الف ) پرستو در قاف                    ب) اتاق آبی 4. در بیت« ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد        چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد »                                                                     بین کلمات ارغوان – سمن – نرگس و شقایق چه آرایه ای وجود دارد ؟ 5.  نویسنده کتاب گلشن راز کیست و به چه موضوعی می پردازد ؟ 6.به غزل هایی که محتوای آن ها بیشتر مسایل سیاسی و اجتماعی است، چه می گویند ؟ ه – درک مطلب ) با توجه به ابیات زیر به سوالات آمده پاسخ دهید ؟ الف ) درآن دریای خون در قرص خورشید       غروب آفتاب خویشتن دیـــــــــــــــــــــــــد ب)   ز ر خسارش فرو می ریخت اشکــــی        بنای زندگی بر آب می دیــــــــــــــــــــــــد پ )  در آن دریای خون دردشت تاریـــــــک       به دنبال سر چنگیز می گشـــــــــــــــــــت ت)   من لاله آزادم ؛ خود رویم و خود بویم       در دشت مکان دارم ؛ هم فطرت آهویــم ث )  آبم نم باران است ؛ فارغ ز لب جویم         تنگ است محیط آنجا در باغ نمی رویـم ج ) حالی آن لعل آبدار   گـــــــــــــــــــــشاد         پیش آن ریگ آبدار نهــــــــــــــــــــــــــــاد     1. منظور از " دریای خون " در بیت (الف) چیست ؟ 2. با توجه به بیت (ب) منظور از " بنای زندگی  در آب دیدن " چیست ؟ 3. منظور از " دریای خون " در بیت (پ) چیست ؟ 4. با توجه به بیت (ت) چه کسی در دشت زندگی می کند ؟ 5. با توجه به بیت (پ)  چه کسی به دنبال سر چنگیز می گشت ؟ 6. با توجه به بیت ( ث) لاله در کجا نمی روید ؟ 7.  با توجه به بیت (ج) منظور از" لعل آبدار " چیست ؟ 8.با توجه به بیت (ج) منظور از " ریگ آبدار " کیست؟ و- حفظ شعر : جاهای خالی را پر کنید : 1. ما را سر باغ و بوستان نیست         ................................ 2. تو رامن چشم در راهم ......... / که می گیرند در شاخ ..........  سایه ها رنگ سیاهی ------------------------------------